INVISIBILIDADES 2

Español

Nederlands

English

Português

INVISIBILIDADES 2 (português)

 Em um comunicado, o presidente da Bolívia convocou um confronto civil por meio de um discurso claramente racista. Nesse discurso, garantiu apoio militar e até judicial a um grupo de bolivianos, enquanto negava e deslegitimava outro grupo ao utilizar os termos “bolivianos do futuro” e “bolivianos do passado”. Com esta última expressão, referia-se aos manifestantes, reduzindo-os a um grupo pequeno, insignificante e desprovido de valor humano, que, segundo ele, nem sequer seria lembrado pela história.

Pouco depois de o comunicado circular, o presidente o removeu das redes sociais, como alguém que esconde a mão depois de atirar uma pedra — um verdadeiro ato de covardia. Ainda assim, sua mensagem chegou exatamente aonde deveria chegar: ao núcleo fascista e oligárquico, carregado de ódio contra o “índio”, um setor que desfruta de privilégios, considera-se branco e, por isso, superior. Seria interessante ver essa suposta branquitude ser colocada à prova na América do Norte ou na Europa.

Foi assim que, no último fim de semana, o grupo violento que se autodenomina “La Unión Juvenil Cruceñista”, armado com facões e outras armas e sob influência de drogas, atacou membros de comunidades camponesas na região de San Julián. Como resultado, um comunário foi morto por um golpe de facão na testa. No entanto, a imprensa não menciona esse fato; uma imprensa cúmplice dessa e de outras mortes que também não aparecem nos meios oficiais, como se essas vidas não tivessem qualquer valor.

O que a mídia divulga é uma imagem distorcida das marchas. Elas são apresentadas como violentas, enquanto a população urbana é retratada como vítima. O medo é alimentado por uma narrativa que reduz os manifestantes a alguns vândalos supostamente pagos pelo ex-presidente Evo Morales, que, ao mesmo tempo, é perseguido por diversos crimes sem que provas conclusivas tenham sido apresentadas.

A influência do aparato midiático ultrapassa inclusive as fronteiras nacionais, reproduzindo como um eco as narrativas produzidas pelos centros bolivianos de desinformação. Não é coincidência que a rebelião boliviana seja pouco mencionada em muitos países europeus e que, quando aparece, seja reduzida a um pequeno grupo manipulado que apoia Evo Morales. Além de silenciar a repressão e as vítimas, os meios de comunicação internacionais tampouco explicam quem marcha, quem organiza os bloqueios, quais são suas reivindicações ou pelo que lutam.

O que não se diz é que comunidades camponesas e indígenas de diferentes regiões do país aderiram às mobilizações para defender seu direito à terra; que professores e trabalhadores exigem aumentos salariais prometidos; e que os mineiros, após séculos trabalhando em condições precárias, continuam lutando enquanto interesses empresariais estrangeiros acumulam riqueza graças ao sacrifício daqueles que extraem os recursos do subsolo.

Todos eles defendem os recursos nacionais e exigem a renúncia de um presidente que, um dia, aproximou-se dessas comunidades vestindo um poncho vermelho, como se fosse apenas uma peça de roupa, quando na realidade se trata de um símbolo aimará de resistência e dignidade. Esse mesmo homem utilizou o poncho para conquistar o apoio e os votos das comunidades. Hoje, porém, é ele quem chama de “vândalos” e “selvagens” o poncho vermelho e o povo que traiu por meio de medidas e leis que ameaçam seu acesso digno à terra que trabalham honestamente.

Ele os chama de “bolivianos do passado”, negando simbolicamente seu direito de existir com dignidade, e classifica suas reivindicações como “terrorismo” e “narcoterrorismo”.

O governo de Rodrigo Paz, no entanto, sente-se fortalecido. Conta com o apoio de seu padrinho Trump, do Estado de Israel e de seus aliados. Conta também com estratégias de inteligência e segurança feitas nos Estados Unidos. Por isso, não é surpreendente que se repitam padrões semelhantes aos observados na Palestina ocupada: alimentar o ódio dentro de um setor da sociedade, espalhar medo e exaustão, atribuir a um grupo o papel de vítima, manipular os meios de comunicação e criar inimigos internos.

Os atos de resistência são apresentados como atos de terrorismo. O que realmente acontece é filtrado, e seu significado é distorcido na cobertura internacional. Essas são estratégias destinadas a criminalizar e minimizar a luta social, culminando na adoção de leis e estados de exceção que concedem ao exército e à polícia o poder de deter e atirar contra a população mobilizada, tudo isso com o consentimento de cidadãos previamente doutrinados pelo ódio.

Trata-se do ódio contra os povos indígenas, tolerados apenas quando ocupam posições de serviço e subordinação, mas condenados assim que ousam participar da construção do futuro do país — um privilégio que, segundo essa lógica colonial, estaria reservado exclusivamente à elite oligárquica.

E o soldado? E o policial? Eles também são subordinados. Filhos e filhas de povos indígenas que acabam disparando contra seus próprios ancestrais e obedecendo ordens dirigidas contra suas próprias comunidades. Treinados para não sentir dor nem empatia, são levados a desumanizar o seu próprio povo.

Tornar invisível para o exterior o que está acontecendo significa, na prática, abrir caminho para um massacre. Isso já ocorreu inúmeras vezes ao longo da história, contra os mesmos povos e sob as ordens daqueles que hoje apoiam ou executam campanhas genocidas de limpeza étnica contra povos como os do Líbano, da Palestina, de Cuba e de tantos outros que ousam resistir de pé e de forma soberana.

Os povos que permanecem despertos diante dessas realidades deveriam unir-se a essa luta: denunciando abusos, tornando visíveis essas injustiças, ocupando as ruas e erguendo uma só voz em defesa de seu direito de existir em liberdade.

E aqueles que exigiram aos gritos a decretação do estado de exceção deveriam lembrar, quando se sentarem tranquilamente para comer seu prato de frango com batatas, que, segundo esta perspectiva, esse alimento está manchado com o sangue de seus irmãos e irmãs.

E para o Ocidente, que muitas vezes possui apenas uma vaga noção do que acontece naquele país distante chamado Bolívia, vale recordar que o país possui uma das maiores reservas de lítio do mundo. Trata-se do mesmo mineral utilizado na fabricação das baterias que alimentam inúmeros dispositivos tecnológicos. Um recurso atualmente cobiçado por aqueles que financiam guerras e procuram controlar essa riqueza.

Cada vez que você abrir uma tela, pense no sangue que, segundo esta visão, está por trás de muitos dos recursos que sustentam o mundo moderno. O sangue de pessoas daquele distante país chamado Bolívia, que defendem seus recursos e sua soberania.

E aos jilatas e kullakas dos povos que resistem em todo o mundo: não haverá paz sem justiça. Na cultura boliviana, o ayni é um princípio de reciprocidade e trabalho coletivo. Graças a esse sistema, meu país consegue organizar-se de maneira articulada e solidária em escala nacional. Somos milhões e sempre voltaremos. Até a vitória, sempre.

INVISIBILIDADES 2 (english)

 In a public statement, the president of Bolivia called for civil confrontation through a clearly racist discourse. In that statement, he guaranteed military and even judicial support to one group of Bolivians while denying and delegitimizing another by referring to them as “Bolivians of the future” and “Bolivians of the past.” With the latter expression, he was referring to the marchers, portraying them as a small, insignificant group lacking human value, one that, according to him, would not even be remembered by history.

Shortly after it began circulating, the president deleted the statement from social media, like someone hiding their hand after throwing a stone—a true act of cowardice. Nevertheless, his message reached exactly where it was intended to: the fascist and oligarchic core, driven by hatred toward the “Indian,” a sector that enjoys privileges, considers itself white and therefore superior. It would be interesting to see that supposed whiteness put to the test in North America or Europe.

This is how, last weekend, the violent group calling itself “La Unión Juvenil Cruceñista,” armed with machetes and other weapons and reportedly under the influence of drugs, attacked rural community members in the San Julián region. As a result, one community member was killed by a machete blow to the forehead. Yet the press does not mention it; a press complicit in that death and in others that likewise fail to appear in official media coverage, as though those lives held no value.

What the media does disseminate is a distorted image of the marches. They are portrayed as violent while the urban population is presented as the victim. Fear is cultivated through a narrative that reduces the demonstrators to a handful of vandals allegedly paid by former president Evo Morales, who at the same time is being prosecuted for various crimes without conclusive evidence having been presented.

The influence of the media apparatus extends far beyond national borders, echoing the narratives produced by Bolivian disinformation centers. It is no coincidence that the Bolivian uprising receives little attention in many European countries and that, when it is mentioned, it is often reduced to a small manipulated group supporting Evo Morales. In addition to silencing the repression and the victims, international media outlets rarely explain who is marching, who is organizing the blockades, what their demands are, or what they are fighting for.

What is left unsaid is that rural and Indigenous communities from different regions of the country have joined the mobilizations to defend their right to land; that teachers and workers are demanding promised wage increases; and that miners, after centuries of laboring under harsh conditions, continue to struggle while foreign business interests accumulate wealth through the sacrifice of those who extract the country's underground resources.

All of them are defending national resources and demanding the resignation of a president who once approached these communities wearing a red poncho, as though it were merely a piece of clothing, when in fact it is an Aymara symbol of resistance and dignity. That same man used it to win communal support and votes. Today, he is the one who labels the red poncho—and the people he betrayed through laws and policies that threaten their dignified access to the land they work honestly—“vandals” and “savages.”

He calls them “Bolivians of the past,” symbolically denying their right to exist with dignity, while branding their demands as “terrorism” and “narco-terrorism.”

The government of Rodrigo Paz, however, feels empowered. It enjoys the support of its patron Trump, the State of Israel, and their allies. It also relies on intelligence and security strategies made in the USA. For that reason, it is not surprising that patterns similar to those observed in occupied Palestine are being repeated: fostering hatred within a sector of society, spreading fear and exhaustion, assigning one group the role of victim, manipulating the media, and creating internal enemies.

Acts of resistance are portrayed as acts of terrorism. What is actually happening is filtered and its meaning distorted in international media coverage. These are strategies aimed at criminalizing and minimizing social struggle, ultimately leading to the enactment of laws and states of emergency that grant the army and police the authority to detain and shoot at mobilized citizens, all with the consent of people who have first been indoctrinated with hatred.

It is hatred directed at Indigenous people, tolerated only when they occupy positions of service and subordination, but condemned the moment they dare to take part in shaping the future of the country—a privilege that, according to this colonial logic, is reserved exclusively for the oligarchic elite.

And the soldier? And the police officer? They too are subordinate. Sons and daughters of Indigenous peoples who end up firing upon their own ancestors and obeying orders against their own communities. Trained not to feel pain or empathy, they are encouraged to dehumanize their own people.

Making what is happening invisible to the outside world is, in effect, giving free rein to a massacre. History has witnessed this many times before, against the same kinds of peoples and under the direction of those who today support or carry out genocidal campaigns of ethnic cleansing against nations and communities such as those of Lebanon, Palestine, Cuba, and many others that dare to resist with dignity and sovereignty.

The peoples who remain awake to these realities should join this struggle: by denouncing abuses, making these injustices visible, taking to the streets, and raising a single voice in defense of their right to exist in freedom.

And those who loudly demanded the declaration of a state of emergency should remember, when they sit down to enjoy their plate of chicken and potatoes, that according to this perspective, that meal is stained with the blood of their brothers and sisters.

And for the West, which often has only a vague understanding of what is happening in that distant country called Bolivia, it is worth remembering that Bolivia possesses one of the largest lithium reserves in the world. It is the same mineral used to manufacture the batteries that power countless technological devices. Today, it is a resource coveted by those who finance wars and seek to control it.

Every time you open a screen, think of the blood that, according to this view, lies behind many of the resources that sustain the modern world. The blood of people from that distant country called Bolivia, who are defending their resources and their sovereignty.

And to the jilatas and kullakas of the peoples resisting throughout the world: there can be no peace without justice. In Bolivian culture, ayni is a principle of reciprocity and collective work. Thanks to that system, my country is able to organize itself collectively and in coordination across the national territory. We are millions, and we will always return. Hasta la victoria, siempre.

INVISIBILIDADES 2 (Nederlands)

 In een verklaring riep de president van Bolivia op tot een burgerlijke confrontatie via een duidelijk racistisch discours. Daarin garandeerde hij militaire en zelfs gerechtelijke steun aan een bepaalde groep Bolivianen, terwijl hij een andere groep ontkende en uitsloot door de termen “Bolivianen van de toekomst” en “Bolivianen van het verleden” te gebruiken. Met die laatste uitdrukking verwees hij naar de demonstranten, die hij afschilderde als een kleine, onbeduidende groep zonder menselijke waarde, een groep die volgens hem door de geschiedenis niet eens vermeld zou worden.

Kort nadat de verklaring was verspreid, verwijderde de president deze van sociale media, zoals iemand die zijn hand verbergt nadat hij een steen heeft gegooid — als een ware lafaard. Zijn boodschap bereikte echter precies waar ze moest aankomen: de fascistische en oligarchische kern, doordrenkt van haat tegenover de “indiaan”, een groep die van privileges geniet, zichzelf als wit beschouwt en zich daarom superieur waant. Het zou interessant zijn om die vermeende witheid eens op de proef te stellen in Noord-Amerika of Europa.

Zo gebeurde het dat het gewelddadige gezelschap dat zichzelf “La Unión Juvenil Cruceñista” noemt, afgelopen weekend, gewapend met machetes en andere wapens en onder invloed van drugs, gemeenschapsleden aanviel in de regio San Julián. Daarbij werd een dorpsbewoner met een macheteslag op het voorhoofd gedood. Maar de pers vermeldt dit niet; een pers die medeplichtig is aan deze en andere sterfgevallen die eveneens uit de officiële berichtgeving worden geweerd, alsof deze levens geen enkele waarde zouden hebben.

Wat men wel verspreidt, is een verdraaid beeld van de protestmarsen. Ze worden voorgesteld als gewelddadig, terwijl de stedelijke bevolking als slachtoffer wordt neergezet. Angst wordt gezaaid via een narratief dat de demonstranten reduceert tot een handvol vandalen die zogenaamd betaald worden door voormalig president Evo Morales, die tegelijk wordt vervolgd voor verschillende misdrijven zonder dat daarvoor overtuigend bewijs is geleverd.

De invloed van het mediatische apparaat reikt zelfs voorbij de landsgrenzen en herhaalt als een echo de leugens die worden geproduceerd door Boliviaanse desinformatiecentra. Het is geen toeval dat de Boliviaanse opstand in veel Europese landen nauwelijks wordt vermeld en dat zij, wanneer dit wel gebeurt, wordt gereduceerd tot een kleine, gemanipuleerde groep die Evo Morales steunt. Naast het verzwijgen van de repressie en de slachtoffers wordt in de internationale media evenmin uitgelegd wie er marcheren, wie de blokkades organiseren, wat hun eisen zijn of waarvoor zij strijden.

Men vertelt niet dat uit verschillende delen van het land boeren- en inheemse gemeenschappen deelnemen om hun recht op land te verdedigen; dat leraren en arbeiders opkomen voor beloofde loonsverhogingen; of dat mijnwerkers, die al eeuwenlang onder zware omstandigheden werken, zich verzetten terwijl buitenlandse ondernemers hun fortuinen opbouwen dankzij het offer van degenen die de rijkdom uit de bodem halen.

Zij allen verdedigen de nationale rijkdommen en eisen het aftreden van een president die ooit de gemeenschappen bezocht met een rode poncho om zijn schouders, alsof het slechts een kledingstuk was, terwijl het in werkelijkheid een Aymara-symbool van verzet en waardigheid is. Diezelfde man gebruikte het om de stemmen van de gemeenschappen te winnen. Vandaag noemt hij die rode poncho, en het volk dat hij heeft verraden met maatregelen en wetten die hun waardige toegang tot het land bedreigen, “vandalen” en “wilden”.

Hij noemt hen “Bolivianen van het verleden”, waarmee hij hun recht op een waardig bestaan symbolisch ontkent, en bestempelt hun eisen als “terrorisme” en “narcoterrorisme”.

De regering van Rodrigo Paz voelt zich echter gesterkt. Hij rekent op de steun van zijn peetvader Trump, van de staat Israël en van hun bondgenoten. Daarnaast beschikt hij over inlichtingen- en veiligheidsstrategieën die “made in USA” zijn. Daarom is het niet verwonderlijk dat patronen zichtbaar worden die lijken op die welke zijn waargenomen in bezet Palestina: het aanwakkeren van haat binnen een deel van de samenleving, het zaaien van angst en uitputting, het toekennen van de slachtofferrol aan één groep, het manipuleren van de media en het creëren van interne vijanden.

Daden van verzet worden voorgesteld als terroristische daden. Wat er daadwerkelijk gebeurt, wordt gefilterd en de betekenis ervan wordt vervormd in de internationale media. Dit zijn strategieën die erop gericht zijn sociale strijd te criminaliseren en te minimaliseren, wat uiteindelijk uitmondt in de invoering van wetten en noodtoestanden die het leger en de politie de bevoegdheid geven om demonstranten te arresteren en op hen te schieten, alles met de instemming van burgers die vooraf zijn doordrenkt met haat.

Het gaat om haat tegen de inheemse bevolking, die alleen wordt getolereerd zolang zij een dienende en ondergeschikte rol vervult, maar wordt veroordeeld zodra zij het aandurft de toekomst van het land mede vorm te geven — een voorrecht dat volgens die koloniale logica uitsluitend zou zijn voorbehouden aan de oligarchische elite.

En de soldaat? En de politieagent? Ook zij zijn ondergeschikten. Zonen en dochters van inheemse volkeren die uiteindelijk schieten op hun eigen voorouders en bevelen opvolgen tegen hun eigen gemeenschap. Getraind om geen pijn of empathie te voelen, terwijl zij hun eigen mensen ontmenselijken.

Het onzichtbaar maken van wat er gebeurt voor het buitenlandse publiek betekent in feite vrij spel geven aan een bloedbad. Dat is in de geschiedenis al vele malen gebeurd, tegen dezelfde bevolkingsgroepen en onder leiding van degenen die vandaag genocidale vormen van etnische zuivering ondersteunen of uitvoeren tegen volkeren zoals die van Libanon, Palestina, Cuba en vele andere die het aandurven om rechtop en soeverein weerstand te bieden.

Volkeren die niet slapen zouden zich bij deze strijd moeten aansluiten: door misstanden aan de kaak te stellen, deze onrechtvaardigheden zichtbaar te maken, de straat op te gaan en met één stem hun recht op vrijheid en bestaan uit te roepen.

En degenen die luidkeels hebben gepleit voor de afkondiging van de noodtoestand zouden, wanneer zij rustig hun bord kip met aardappelen eten, moeten beseffen dat dit voedsel volgens deze visie bevlekt is met het bloed van hun broeders en zusters.

Voor het Westen, dat vaak slechts een vaag idee heeft van wat er gebeurt in dat verre land dat Bolivia heet, is het belangrijk te herinneren dat Bolivia over een van de grootste lithiumreserves ter wereld beschikt. Het is hetzelfde mineraal dat wordt gebruikt voor de batterijen van talloze technologische apparaten. Een grondstof die vandaag de dag begeerd wordt door degenen die oorlogen financieren en zich deze rijkdom willen toe-eigenen.

Elke keer dat je een scherm opent, denk dan aan het bloed dat volgens deze visie schuilgaat achter veel van de grondstoffen waarop de moderne wereld draait. Het bloed van mensen uit dat verre land Bolivia, die hun natuurlijke rijkdommen en hun soevereiniteit verdedigen.

En aan de jilatas en kullakas van de volkeren die overal ter wereld weerstand bieden: er zal geen vrede zijn zonder rechtvaardigheid. Het ayni, een fundamenteel principe binnen de Boliviaanse cultuur, verwijst naar wederkerigheid en gemeenschappelijke arbeid. Dankzij dat systeem kan mijn land zich op een collectieve en georganiseerde manier op nationaal niveau verbinden. Wij zijn met miljoenen, en wij zullen altijd terugkeren. Hasta la victoria, siempre.

INVISIBILIDADES 2 (español)

En un comunicado, el presidente de Bolivia llamó al enfrentamiento civil mediante un discurso claramente racista, en el que garantizaba la colaboración militar e incluso judicial a un grupo de bolivianos, mientras negaba y anulaba a otro utilizando los términos “bolivianos del futuro” y “bolivianos del pasado”. Con esta última expresión se refería a los marchistas, minimizándolos como un grupo reducido, insignificante y carente de valor humano, al que, según él, la historia no mencionaría. 

Poco después de haber circulado, el presidente eliminó el comunicado de las redes sociales, como quien esconde la mano después de lanzar la piedra, como un verdadero cobarde. Sin embargo, su mensaje llegó a donde tenía que llegar: al núcleo fascista y oligárquico, cargado de odio hacia el “indio”, que disfruta de privilegios, se considera blanco y, por lo tanto, superior, sería interesante ver poner a prueba su blancura en el norte del continente o en Europa. 

Así fue como el pasado fin de semana el violento grupo que se hace llamar “La Unión Juvenil Cruceñista”, armado con machetes y otras armas, y bajo la influencia de drogas, atacó a comunarios en la región de San Julián. Como resultado, un comunario fue asesinado con un machetazo en la frente. Pero la prensa no lo menciona; una prensa cómplice de esa y de otras muertes que tampoco aparecen en sus medios oficiales, como si esas vidas no tuvieran ningún valor. 

Lo que sí difunden es una imagen tergiversada de las marchas. Las presentan como violentas y victimizan a la población urbana, sembrando el miedo mediante una narrativa que reduce a los marchistas a unos cuantos vándalos supuestamente pagados por el expresidente Evo Morales, quien al mismo tiempo es perseguido por diversos delitos sin que se hayan presentado pruebas concluyentes.

El arma mediática trasciende incluso el ámbito internacional, repitiendo como un eco las mentiras generadas por los centros de desinformación bolivianos. No es casualidad que en muchos países europeos apenas se mencione la rebelión boliviana y que, cuando se hace, se la reduzca a un pequeño grupo manipulado que apoya a Evo Morales. Además de silenciar la represión y los martirios, tampoco se explica en los medios internacionales quiénes marchan, quiénes bloquean, qué demandan ni qué exigen.

No dicen que desde diferentes puntos del país se suman comunidades campesinas que defienden su derecho a la tierra; maestros y obreros que reclaman incrementos salariales prometidos; y mineros que llevan siglos trabajando en condiciones precarias mientras empresarios extranjeros llenan sus bolsillos gracias al sacrificio de quienes extraen la riqueza del subsuelo.

Todos ellos defienden los recursos nacionales y exigen la renuncia de un presidente que un día se acercó a las comunidades vistiendo un poncho rojo, como si fuera una simple prenda de vestir, cuando en realidad es un símbolo aymara de resistencia y dignidad. Aquel hombre lo utilizó para ganarse el voto comunal. Ahora es el mismo que llama “vándalo” y “salvaje” al poncho rojo, al pueblo que traicionó con medidas y leyes que amenazan su acceso digno a la tierra que trabaja honestamente. Lo llama “boliviano del pasado”, negándole simbólicamente su derecho a existir con dignidad, y califica sus demandas de “terrorismo” y “narcoterrorismo”. 

El gobierno de Rodrigo Paz, sin embargo, se siente empoderado. Cuenta con el apoyo de su padrino Trump, del Estado de Israel y de sus aliados. Cuenta también con estrategias de inteligencia made in USA. Por eso no resulta casual que se repitan patrones similares a los observados en Palestina ocupada: alimentar el odio dentro de un sector de la sociedad, sembrar miedo y cansancio, otorgarle el papel de víctima, manipular los medios de comunicación y fabricar enemigos internos. 

Los actos de resistencia son presentados como actos terroristas. Se filtra lo que sucede y se desfigura su significado en los medios internacionales. Son estrategias destinadas a criminalizar y minimizar la lucha social, que finalmente desembocan en la promulgación de leyes y estados de excepción que otorgan al ejército y a la policía facultades para detener y disparar contra el pueblo movilizado, todo ello con el consentimiento de ciudadanos previamente adoctrinados en el odio.

Es el odio al indio, tolerado únicamente cuando ocupa un papel de servicio y subordinación, pero condenado cuando se atreve a tomar las riendas del futuro del país, un privilegio que, según esa lógica colonial, estaría reservado exclusivamente para la élite oligárquica.

¿Y el soldado? ¿Y el policía? También subordinados. Hijos de indígenas que terminan disparando y obedeciendo órdenes contra sus propios ancestros. Adiestrados para no sentir dolor ni empatía, deshumanizando a su propia gente.

Invisibilizar en el extranjero lo que está ocurriendo es dar vía libre a una masacre. Así ha ocurrido en numerosos momentos de la historia, contra los mismos actores y bajo las órdenes de quienes hoy apoyan o ejecutan agresiones genocidas de limpieza étnica contra pueblos como los de Líbano, Palestina, Cuba y tantos otros que se atreven a resistir de pie y de manera soberana. 

Los pueblos que no duermen deberían unirse a esta lucha: denunciando, visibilizando estas injusticias, ocupando las calles y gritando con una sola voz su derecho a existir en libertad.

Y quienes pidieron a gritos la promulgación del estado de excepción, cuando puedan sentarse a comer tranquilamente su plato de pollo con papas, deberían recordar que ese alimento está manchado con la sangre de sus hermanos.

Y para Occidente, que apenas tiene una vaga idea de lo que sucede en ese país lejano llamado Bolivia, conviene recordar que posee una de las mayores reservas de litio del mundo, el mismo mineral utilizado para fabricar las baterías de muchos dispositivos tecnológicos. Un recurso hoy codiciado por quienes financian guerras y buscan apropiarse de él.

Cada vez que abras una pantalla, piensa que hay sangre derramada detrás de muchos de los recursos que alimentan el mundo moderno. Sangre de personas de aquel lejano país llamado Bolivia que, según esta visión, están muriendo mientras defienden sus recursos y su soberanía. 

Y a los jilatas y kullakas de los pueblos que resisten en todo el mundo, no habrá paz sin justicia, el ayni en nuestra cultura boliviana se aplica al trabajo comunitario, gracias a ese sistema mi país puede organizarse de forma articulada a nivel nacional. Somos millones y siempre volveremos, hasta la victoria siempre.