Sin Unidad, No Hay Estado Plurinacional/ No Plurinational State Without Unity/ Não Há Estado Plurinacional sem Unidade/ Geen Plurinationale Staat zonder Eenheid

por Ana Wijnen

English below

Português abaixo

Nederlands hieronder    

🇪🇸 Español

Siempre había creído que la indecisión era un elemento peligroso en cualquier sociedad. Combinada con la indiferencia, puede llevar a la violencia y al odio, alimentados por la manipulación. Quien no se define carece de criterio y pensamiento crítico, y es más vulnerable a fuerzas externas que buscan imponer un orden destructor.

Por eso, y porque estaba en juego mi compromiso con mi pueblo, procuré en cada momento ser cuidadosa al definir una postura. En distintas ocasiones expresé mi preocupación por el rumbo que estaba tomando la crisis interna que se gestaba en la izquierda boliviana, crisis que terminaría convirtiéndose en una avalancha imposible de detener. Decidí entonces tomar distancia de los líderes y enfocarme en la voluntad de mi gente, asumiendo así el dolor que significó el destierro del líder. Un líder que, en su momento, había hecho historia, convirtiendo a Bolivia en un ejemplo de soberanía y reivindicación social; pero que, en la coyuntura actual, no lograba justificar con sus actos. Aun así, decidí manifestar mi apoyo a quien mi pueblo defendía con tanto empeño.

Sin embargo, mi coherencia política me impedía apoyar la idea del voto nulo. Siempre la consideré una estrategia equivocada: aunque podía ser símbolo de resistencia o inconformismo, en la práctica no pasaba de ahí y, a la hora de la verdad, fortalecía al verdadero enemigo: el fascismo de derecha, que tenía varios rostros en la papeleta. De ganar, impondrían un sistema de persecución a los movimientos sociales, acallarían nuevamente la voz reivindicativa de nuestros ancestros y entregarían en bandeja nuestros recursos al imperio asesino del norte. En definitiva, un retroceso total para el país que tanto había costado construir durante, al menos, quince años. Esa conciencia del desastre que podía avecinarse fue lo que me impidió optar por el voto nulo.

Probablemente no fui la única en tomar esa decisión, pero no fue suficiente: hoy enfrentamos ese escenario que tanto temíamos. Nos corresponde asumir nuestra cuota de responsabilidad; no basta con culpar a los líderes, porque si son líderes, lo son gracias al respaldo que les damos como pueblo. Ser críticos, pero de manera constructiva, es clave para recuperar las riendas de nuestro futuro y no repetir errores.

El apoyo a nuestro líder indígena fue sólido durante sus primeros diez años de gestión, años en los que se alcanzó un crecimiento económico y social innegable, con indicadores estadísticos claros. Hasta que comenzó una campaña de desprestigio —un patrón muy común en la derecha, financiado por el imperio—, diseñada por expertos de Estados Unidos que analizan el pensamiento promedio de una sociedad y explotan los puntos más vulnerables de un líder, en este caso Evo, para manipular y cambiar la opinión pública.

Dicha campaña, reconocida incluso por sus propios autores como estrategia política, se desplegó antes del referéndum del 21 de febrero de 2016, en el que se preguntaba si se modificaba el artículo correspondiente del Código Electoral para permitir la reelección. El resultado fue ajustado: el “Sí” obtuvo el 48,7 % y el “No” el 51,3 %. Este hecho es clave para entender lo que vivimos hoy, porque, pese a este resultado, Evo Morales volvió a presentarse como candidato en las elecciones de 2019. Su victoria fue seguida por un estallido social que derivó en un golpe de Estado.

Durante el golpe, el apoyo a Evo y al MAS se mantuvo masivo. Por eso, cuando el partido regresó al escenario democrático el 18 de octubre de 2020 con Luis Arce —exministro de Economía y Finanzas durante el gobierno de Evo—, ganó con el 55,11 % de los votos. Sin embargo, la gestión de Arce, marcada por un declive económico y el distanciamiento hacia Evo, alimentó el desprestigio sin necesidad de campañas externas.

A esto se sumó un hecho grave: al volver Evo del exilio se le negó su participación política, a pesar de que Arce había llegado a la presidencia gracias al apoyo popular que pedía el regreso de Evo. Este veto generó enfrentamientos entre simpatizantes de ambos líderes. La tensión creció con acusaciones cruzadas, un supuesto intento de golpe, un atentado contra Evo y un clima de desconfianza generalizada.

Con las elecciones acercándose, se desempolvó el argumento del referéndum del 2016 que negó la reelección, aunque nunca se había aclarado si esto aplicaba a reelecciones no consecutivas. El Tribunal Supremo Electoral, además, eliminó la sigla del partido para impedir la candidatura de Evo, algo que, según evidencias, fue facilitado por sobornos de Arce al TSE. Esto encendió la furia de gran parte de la base evista y provocó enfrentamientos con las fuerzas represivas del gobierno, que tildaron al “evismo” de salvaje y violento, una narrativa propia del fascismo.

En el plano internacional, durante la gestión de Arce, Bolivia ingresó al MERCOSUR y a la alianza de los BRICS, logros que no provinieron de su trabajo, sino del prestigio que Evo y Álvaro García Linera habían construido con esfuerzo durante sus gestiones.

En este contexto apareció un nuevo actor electoral: Andrónico Rodríguez, que decía representar a la izquierda, pero sin la experiencia ni el peso político necesarios para lograr la reunificación. El llamado de Evo al voto nulo, consciente de su carácter simbólico, terminó siendo una jugada peligrosa que abrió la puerta al avance de la derecha.

El resultado fue claro: 19,04 % de votos nulos, 8,11 % para Andrónico y 3,14 % para Eduardo del Castillo, el sucesor de Arce. Sumados, daban un 30,29 %, frente al 31,3 % de Rodrigo Paz, el candidato más votado del Partido Democrático Cristiano, de haber sumado esos porcentajes a favor de un único representante nos habría permitido disputar una segunda vuelta. Pero la división interna fue más fuerte.

La traición de Arce al impedir la candidatura de Evo, junto con el impulso de Evo al voto nulo, responden a intereses personales, no a los del pueblo ni a la defensa de la revolución. Debemos reconocerlo: los líderes están ahí por nuestra decisión de apoyarlos. Es hora de asumir nuestra responsabilidad y romper con la herencia colonial que nos enseña a obedecer sin cuestionar.

No debemos atacarnos entre hermanos —incluso aquellos que no apoyan nuestra revolución, porque son víctimas de la manipulación—. El verdadero enemigo son los líderes que se venden al imperio y promueven el fascismo y el odio entre nosotros. Hasta que no entendamos esto, no podremos levantarnos ni recuperar la unidad que alguna vez alcanzamos. Ojalá aprendamos la lección antes de que nos arrebaten nuestros recursos y solo nos quede defender nuestra dignidad.

🇬🇧 English

I had always believed that indecision is a dangerous element in any society. Combined with indifference, it can lead to violence and hatred, fueled by manipulation. Those who refuse to take a stand lack judgment and critical thinking, making them vulnerable to external forces seeking to impose a destructive order.

That is why, and because my commitment to my people was at stake, I made sure to be cautious in defining my stance at every moment. On several occasions, I expressed my concern about the course of the internal crisis brewing within Bolivia’s left, a crisis that would eventually become an unstoppable avalanche. I decided to distance myself from the leaders and focus on the will of my people, while enduring the pain of seeing our leader exiled—a leader who, at one point, had made history by turning Bolivia into a symbol of sovereignty and social justice, yet whose recent actions I could no longer justify. Still, I chose to stand with the leader my people defended so fiercely.

However, my political consistency prevented me from supporting the idea of casting a null vote. I had always considered it a misguided strategy: while it could symbolize resistance or dissent, in practice it amounted to nothing more—and, ultimately, it strengthened the true enemy: right-wing fascism, represented by several candidates on the ballot. If they were to win, they would impose a system of persecution against social movements, once again silence the voices of our ancestors, and hand over our resources on a silver platter to the murderous imperialist power from the North. In short, it would mean a complete regression for a country that had taken at least fifteen years to build. That awareness of the looming disaster was what stopped me from choosing the null vote.

I was likely not the only one who made that choice, but it was not enough: today we face the very scenario we feared. We must each take responsibility; it is not enough to blame the leaders, because if they are leaders, it is thanks to the support we, as a people, give them. Being critical, yet constructive, is essential to regain control of our future and avoid repeating mistakes.

Support for our Indigenous leader was strong during his first ten years in office, years in which undeniable economic and social progress was achieved, with clear statistical indicators. Until a smear campaign began—a pattern all too common from the right, financed by the empire—designed by U.S. experts who study the average mindset of a society and exploit the most vulnerable traits of a leader, in this case Evo, to manipulate and sway public opinion.

This campaign, even acknowledged by its own architects as a political strategy, was deployed before the February 21, 2016 referendum, which asked whether the relevant article of the Electoral Code should be amended to allow re-election. The result was close: 48.7% voted “Yes” and 51.3% voted “No.” This fact is key to understanding our current reality because, despite the result, Evo Morales once again ran as a candidate in the 2019 elections. His victory was followed by a social uprising that led to a coup d’état.

During the coup, support for Evo and MAS remained massive. That is why, when the party returned to the democratic arena on October 18, 2020, with Luis Arce—former Minister of Economy and Finance under Evo—as its candidate, it won with 55.11% of the vote. However, Arce’s administration, marked by economic decline and distancing from Evo, fueled discontent without the need for external campaigns.

To make matters worse, when Evo returned from exile, he was denied political participation, despite Arce having risen to the presidency with the backing of those who wanted Evo’s return. This veto triggered clashes between supporters of both leaders. Tensions escalated with mutual accusations, an alleged coup attempt, an assassination attempt on Evo, and a climate of widespread distrust.

As the elections drew near, the argument from the 2016 referendum rejecting re-election resurfaced, though it had never been clarified whether it applied to non-consecutive terms. The Supreme Electoral Tribunal went further, removing the party’s official registration to block Evo’s candidacy—something that, according to evidence, was facilitated by Arce bribing the TSE. This sparked fury among the “Evista” base and led to confrontations with government security forces, which labeled “Evismo” as savage and violent—a narrative typical of fascism.

Internationally, during Arce’s term, Bolivia joined MERCOSUR and the BRICS alliance—achievements not born of his own work, but of the prestige that Evo and Álvaro García Linera had painstakingly built during their administrations.

In this context, a new electoral figure emerged: Andrónico Rodríguez, claiming to represent the left, yet lacking the experience and political weight to achieve reunification. Evo’s call for a null vote—aware of its symbolic nature—ultimately proved to be a dangerous move that opened the door for the right to advance.

The results were clear: 19.04% null votes, 8.11% for Andrónico, and 3.14% for Eduardo del Castillo, Arce’s successor. Combined, that was 30.29%, compared to 31.3% for Rodrigo Paz of the Christian Democratic Party—figures that, united behind a single candidate, could have taken us to a second round. But internal division prevailed.

Arce’s betrayal in blocking Evo’s candidacy, together with Evo’s push for the null vote, served personal interests rather than those of the people or the revolution. We must face the truth: leaders are where they are because we choose to support them. It is time to take responsibility and break free from the colonial mindset that teaches us to obey without questioning.

We must stop attacking our own brothers and sisters—even those who do not support our revolution, for they too are victims of manipulation. The true enemy is the leadership that sells itself to the empire and fuels fascism and hatred among us. Until we understand this, we will not be able to rise again or recover the unity we once achieved. I only hope we learn the lesson before our resources are stolen and all we have left to defend is our dignity.

🇵🇹 Português

Sempre acreditei que a indecisão é um elemento perigoso em qualquer sociedade. Combinada com a indiferença, pode levar à violência e ao ódio, alimentados pela manipulação. Quem não se posiciona carece de critério e de pensamento crítico, tornando-se mais vulnerável a forças externas que buscam impor uma ordem destrutiva.

Por isso, e porque estava em jogo o meu compromisso com o meu povo, procurei em cada momento ser cuidadosa ao definir a minha postura. Em diversas ocasiões, manifestei preocupação com o rumo da crise interna que se formava na esquerda boliviana, uma crise que acabaria se transformando numa avalanche impossível de conter. Decidi, então, afastar-me dos líderes e focar-me na vontade do meu povo, assumindo a dor de ver o nosso líder exilado — um líder que, em seu tempo, fez história, transformando a Bolívia num exemplo de soberania e de justiça social, mas que, na conjuntura atual, já não conseguia justificar com seus atos. Ainda assim, optei por apoiar aquele que o meu povo defendia com tanto empenho.

No entanto, a minha coerência política impediu-me de apoiar a ideia do voto nulo. Sempre considerei essa uma estratégia equivocada: embora pudesse simbolizar resistência ou inconformismo, na prática não ia além disso e, no fim das contas, fortalecia o verdadeiro inimigo: o fascismo de direita, representado por vários candidatos na urna. Se vencessem, imporiam um sistema de perseguição aos movimentos sociais, silenciariam novamente a voz reivindicativa dos nossos ancestrais e entregariam de bandeja os nossos recursos ao império assassino do Norte. Seria um retrocesso total para um país que levou pelo menos quinze anos a construir. Essa consciência do desastre iminente foi o que me impediu de escolher o voto nulo.

Provavelmente não fui a única a tomar essa decisão, mas não foi suficiente: hoje enfrentamos o cenário que tanto temíamos. Cabe-nos assumir a nossa parte de responsabilidade; não basta culpar os líderes, porque se eles são líderes é graças ao apoio que lhes damos como povo. Ser críticos, mas de forma construtiva, é fundamental para retomar o controle do nosso futuro e não repetir erros.

O apoio ao nosso líder indígena foi sólido durante os primeiros dez anos de governo, anos em que houve um crescimento económico e social inegável, com indicadores claros. Até que começou uma campanha de difamação — um padrão muito comum na direita, financiado pelo império —, concebida por especialistas dos EUA que estudam o pensamento médio de uma sociedade e exploram os pontos mais vulneráveis de um líder, neste caso Evo, para manipular e alterar a opinião pública.

Essa campanha, reconhecida até pelos seus próprios autores como estratégia política, foi lançada antes do referendo de 21 de fevereiro de 2016, que perguntava se se devia modificar o artigo correspondente do Código Eleitoral para permitir a reeleição. O resultado foi apertado: 48,7% votaram “Sim” e 51,3% “Não”. Este facto é chave para compreender a situação atual, pois, apesar do resultado, Evo Morales voltou a candidatar-se nas eleições de 2019. A sua vitória foi seguida por uma revolta social que levou a um golpe de Estado.

Durante o golpe, o apoio a Evo e ao MAS manteve-se massivo. Por isso, quando o partido voltou ao cenário democrático a 18 de outubro de 2020, com Luis Arce — ex-ministro da Economia e Finanças durante o governo de Evo — como candidato, venceu com 55,11% dos votos. No entanto, a gestão de Arce, marcada pelo declínio económico e pelo afastamento em relação a Evo, alimentou o desprestígio sem necessidade de campanhas externas.

O pior veio quando, ao regressar do exílio, Evo foi impedido de participar politicamente, apesar de Arce ter chegado à presidência graças ao apoio popular que pedia o seu regresso. Esse veto gerou confrontos entre apoiantes de ambos os líderes. As tensões aumentaram com acusações mútuas, uma suposta tentativa de golpe, um atentado contra Evo e um clima de desconfiança generalizada.

Com as eleições a aproximar-se, voltou-se a usar o argumento do referendo de 2016 que negava a reeleição, embora nunca se tivesse esclarecido se isso se aplicava a mandatos não consecutivos. O Tribunal Supremo Eleitoral foi mais longe, retirando a sigla do partido para impedir a candidatura de Evo — algo que, segundo evidências, foi facilitado por subornos de Arce ao TSE. Isso provocou a fúria da base “evista” e confrontos com as forças repressivas do governo, que rotularam o “evismo” como selvagem e violento, numa narrativa típica do fascismo.

No plano internacional, durante a gestão de Arce, a Bolívia aderiu ao MERCOSUL e à aliança dos BRICS — conquistas que não resultaram do seu trabalho, mas do prestígio que Evo e Álvaro García Linera construíram com esforço durante as suas gestões.

Nesse contexto, surgiu uma nova figura eleitoral: Andrónico Rodríguez, que dizia representar a esquerda, mas sem a experiência ou o peso político necessários para conseguir a reunificação. O apelo de Evo ao voto nulo — consciente do seu carácter simbólico — acabou por ser uma jogada perigosa que abriu espaço para o avanço da direita.

Os resultados foram claros: 19,04% de votos nulos, 8,11% para Andrónico e 3,14% para Eduardo del Castillo, sucessor de Arce. Somados, davam 30,29%, contra 31,3% de Rodrigo Paz, do Partido Democrata Cristão — percentagem que, se unida num único candidato, teria permitido disputar uma segunda volta. Mas a divisão interna prevaleceu.

A traição de Arce ao impedir a candidatura de Evo, juntamente com o incentivo de Evo ao voto nulo, serviu a interesses pessoais e não aos do povo ou da revolução. Temos de reconhecer: os líderes estão onde estão porque decidimos apoiá-los. É hora de assumir essa responsabilidade e romper com a herança colonial que nos ensina a obedecer sem questionar.

Não devemos atacar os nossos irmãos — mesmo aqueles que não apoiam a nossa revolução, pois também são vítimas de manipulação. O verdadeiro inimigo são os líderes que se vendem ao império e promovem o fascismo e o ódio entre nós. Enquanto não entendermos isso, não poderemos levantar-nos nem recuperar a unidade que já tivemos. Espero que aprendamos essa lição antes que nos tirem os nossos recursos e só nos reste defender a nossa dignidade.

🇳🇱 Nederlands

Ik had altijd geloofd dat besluiteloosheid een gevaarlijk element is in elke samenleving. Gecombineerd met onverschilligheid kan het leiden tot geweld en haat, gevoed door manipulatie. Wie geen standpunt inneemt, mist oordeel en kritisch denken, en is kwetsbaarder voor externe krachten die een destructieve orde willen opleggen.

Daarom, en omdat mijn inzet voor mijn volk op het spel stond, probeerde ik altijd voorzichtig te zijn bij het bepalen van mijn standpunt. Bij verschillende gelegenheden uitte ik mijn bezorgdheid over de koers van de interne crisis binnen de Boliviaanse linkerzijde, een crisis die uiteindelijk een onstuitbare lawine zou worden. Ik besloot afstand te nemen van de leiders en me te richten op de wil van mijn volk, en accepteerde het verdriet dat het ballingschap van de leider met zich meebracht. Een leider die ooit geschiedenis had geschreven door Bolivia een voorbeeld van soevereiniteit en sociale rechtvaardigheid te maken, maar wiens daden in de huidige context moeilijk te rechtvaardigen waren. Toch besloot ik mijn steun te betuigen aan degene die mijn volk zo onvermoeibaar verdedigde.

Mijn politieke consistentie verhinderde echter dat ik het idee van een ongeldige stem steunde. Ik beschouwde het altijd als een verkeerde strategie: hoewel het een symbool van verzet of ontevredenheid kon zijn, versterkte het in werkelijkheid de ware vijand: het rechtse fascisme, dat verschillende gezichten op het stembiljet had. Als zij wonnen, zouden ze een systeem van vervolging van sociale bewegingen opleggen, opnieuw de stem van onze voorouders tot zwijgen brengen en onze goederen aan het imperialistische noorden overhandigen. Kortom, een totale achteruitgang voor het land dat minstens vijftien jaar lang zo moeizaam was opgebouwd. Dit besef van het naderende gevaar weerhield me ervan om voor een ongeldige stem te kiezen.

Waarschijnlijk was ik niet de enige die deze beslissing nam, maar het was niet genoeg: vandaag staan we voor het scenario dat we zo vreesden. Het is aan ons om onze verantwoordelijkheid te nemen; het is niet genoeg om de leiders de schuld te geven, want zij zijn leiders dankzij de steun die wij als volk geven. Kritisch zijn, maar op een constructieve manier, is essentieel om onze toekomst terug in eigen hand te nemen en fouten niet te herhalen.

De steun voor onze inheemse leider was sterk tijdens zijn eerste tien jaar van bestuur, jaren waarin duidelijke economische en sociale groei werd bereikt, ondersteund door statistische indicatoren. Totdat een lastercampagne begon — een veelvoorkomend patroon bij rechts, gefinancierd door het imperialisme —, ontworpen door experts uit de Verenigde Staten die het gemiddelde denkvermogen van een samenleving analyseren en de kwetsbaarste punten van een leider, in dit geval Evo, benutten om de publieke opinie te manipuleren en te veranderen.

Deze campagne, zelfs erkend door de auteurs als politieke strategie, vond plaats vóór het referendum van 21 februari 2016, waarin werd gevraagd of het artikel in de kieswet dat herverkiezing toestond, gewijzigd moest worden. Het resultaat was krap: “Ja” kreeg 48,7 % en “Nee” 51,3 %. Dit is een cruciaal gegeven om de huidige situatie te begrijpen, want ondanks dit resultaat stelde Evo Morales zich opnieuw kandidaat bij de verkiezingen van 2019. Zijn overwinning leidde tot sociale onrust die uitmondde in een staatsgreep.

Tijdens de staatsgreep bleef de steun voor Evo en de MAS massaal. Daarom won het partijherstel bij de democratische verkiezingen van 18 oktober 2020, met Luis Arce — voormalig minister van Economie en Financiën onder Evo — 55,11 % van de stemmen. De regering van Arce, gekenmerkt door economische achteruitgang en afstand van Evo, voedde echter het verlies aan prestige, zonder externe campagnes nodig te hebben.

Daarbovenop werd een ernstig feit toegevoegd: bij de terugkeer van Evo uit ballingschap werd zijn politieke deelname geweigerd, ondanks dat Arce aan de macht kwam dankzij de volkssteun die het terugkeer van Evo eiste. Dit verbod leidde tot confrontaties tussen aanhangers van beide leiders. De spanning groeide door wederzijdse beschuldigingen, een vermeende couppoging, een aanslag op Evo en een klimaat van algemeen wantrouwen.

Naarmate de verkiezingen naderden, werd het argument van het referendum van 2016 opnieuw naar voren gehaald, dat herverkiezing weigerde, hoewel nooit duidelijk was of dit ook gold voor niet-opeenvolgende herverkiezingen. Bovendien verwijderde het Hooggerechtshof van Bolivia de partijinitialen om de kandidatuur van Evo te verhinderen, iets dat volgens bewijs mogelijk werd vergemakkelijkt door omkoping van Arce aan het TSE. Dit ontketende de woede van een groot deel van de aanhangers van Evo en leidde tot confrontaties met de repressieve troepen van de regering, die het “Evisme” bestempelden als wreed en gewelddadig, een fascistische retoriek.

Op internationaal niveau trad Bolivia onder Arce toe tot MERCOSUR en de BRICS-alliantie, prestaties die niet voortkwamen uit zijn werk, maar uit de reputatie die Evo en Álvaro García Linera met inspanning hadden opgebouwd.

In deze context verscheen een nieuwe electorale speler: Andrónico Rodríguez, die beweerde de linkerzijde te vertegenwoordigen, maar zonder ervaring of politieke zwaartekracht om een hernieuwde eenheid te bewerkstelligen. Evo’s oproep tot een ongeldige stem, bewust van het symbolische karakter, bleek uiteindelijk een gevaarlijke zet die de weg openzette voor de opmars van rechts.

Het resultaat was duidelijk: 19,04 % ongeldige stemmen, 8,11 % voor Andrónico en 3,14 % voor Eduardo del Castillo, de opvolger van Arce. Opgeteld gaven ze 30,29 %, tegenover 31,3 % voor Rodrigo Paz, de best-gestemde kandidaat van de Democratisch-Christelijke Partij. Als deze percentages voor één vertegenwoordiger waren samengevoegd, hadden we de tweede ronde kunnen betwisten. Maar de interne verdeeldheid was sterker.

De verraad van Arce door Evo’s kandidatuur te verhinderen, samen met Evo’s aanmoediging van de ongeldige stem, dienden persoonlijke belangen, niet die van het volk of de revolutie. We moeten erkennen dat leiders daar zijn dankzij onze steun. Het is tijd onze verantwoordelijkheid te nemen en de koloniale erfenis te doorbreken die ons leert gehoorzamen zonder vragen te stellen.

We mogen elkaar niet aanvallen, zelfs degenen die onze revolutie niet steunen, omdat zij slachtoffers zijn van manipulatie. De echte vijand zijn leiders die zich aan het imperialisme verkopen en fascisme en haat tussen ons zaaien. Totdat we dit begrijpen, kunnen we ons niet herstellen of de eens bereikte eenheid terugwinnen. Hopelijk leren we de les voordat onze hulpbronnen ons worden ontnomen en ons alleen nog waardigheid resteert om te verdedigen.

CONALCIDES

           

English below - Nederlands onderaan 

---

Hay personas que una desearía no haber conocido nunca. Pero hay otras, como Alcides, a quienes lamento no haber conocido antes. Si hubiera sabido que nos dejaría tan pronto, habría guardado cada momento, cada experiencia y cada anécdota en un cofre de recuerdos valiosos.

Cuando se pierde a alguien, muchos encuentran consuelo en su fe, en una religión que habla de otro lugar, una continuación de la existencia en un espacio mejor, con la esperanza del reencuentro. Es una creencia que facilita la resignación.
En mi caso, mi elección consciente de ser atea implica renunciar a ese consuelo. Cada vez que pierdo a un ser querido, me toca aprender a superar el dolor aferrándome al recuerdo. Por eso considero que su paso por mi vida fue demasiado breve.

Mi llegada a CONAICOP fue reciente, pero intensa y llena de aprendizaje. Gracias a este proyecto —fundado por Alcides y otros compañeros— pude retomar un sueño que había quedado aparcado, aunque nunca olvidado: el de la comunicación. Más aún, Alcides me enseñó a verla como la trinchera que es, hoy más necesaria que nunca.

Aprendí con él que el comunicador no debe ser imparcial. Con Alcides Martínez aprendí a amar su revolución, la Revolución Bolivariana, y hacerla mía. Comprendí que su lucha es también nuestra lucha.

Alcides era, es y será el verbo que muchos aprendimos a conjugar: desde la comunicación hasta el compromiso de lucha y denuncia de las injusticias; desde la promoción del pensamiento crítico y la solidaridad, hasta darle al pueblo el protagonismo que merece. Lo hacía abrazando la diversidad, las identidades múltiples, los pueblos originarios, los movimientos sociales… y dando voz a quienes los medios hegemónicos e imperialistas silencian. Porque quien dice la verdad es temido, como lo fueron los 238 mártires de la comunicación asesinados en Palestina durante este genocidio.

Para mí, Alcides Martínez es más que un dolor y un recuerdo colectivos: es el lugar donde dejé de ser un monólogo aislado en medio de la indiferencia para convertirme en parte de una familia unida y comprometida. Es un sueño hecho realidad. Alcides es —en presente— pueblo, es revolución.

Hasta la victoria, siempre.

---

Nederlands

 

Er zijn mensen die je liever nooit had willen ontmoeten. Maar er zijn ook mensen, zoals Alcides, die ik graag veel eerder had leren kennen. Als ik had geweten dat hij ons zo vroeg zou verlaten, had ik elk moment, elke ervaring en elke anekdote zorgvuldig bewaard als kostbare herinneringen.

Wanneer iemand overlijdt, vinden velen troost in hun geloof, in een religie die spreekt over een andere plek — een voortzetting van het bestaan op een betere plaats — met de hoop elkaar weer te ontmoeten. Dat helpt om je neer te leggen bij het verlies.
In mijn geval betekent mijn bewuste keuze om atheïst te zijn dat ik dat soort troost niet heb. Elke keer dat ik iemand verlies, moet ik leren het verdriet te dragen door me vast te klampen aan de herinnering. Daarom voelt zijn aanwezigheid in mijn leven veel te kort.

Mijn komst bij CONAICOP is recent, maar intens en leerzaam geweest. Dankzij dit project — opgericht door Alcides en andere kameraden — kon ik een droom hervatten die ik opzij had gezet maar nooit vergeten was: werken in de communicatie. Meer nog, Alcides leerde me communicatie te zien als de strijdpositie die zij is, vandaag meer nodig dan ooit.

Van hem leerde ik dat een communicator niet onpartijdig hoeft te zijn. Met Alcides Martínez leerde ik zijn revolutie liefhebben — de Bolivariaanse Revolutie — en die tot de mijne te maken. Ik begreep dat zijn strijd ook onze strijd is.

Alcides was, is en zal het werkwoord zijn dat velen van ons leerden vervoegen: van communicatie tot het engagement om onrecht aan te klagen, van het stimuleren van kritisch denken en solidariteit tot het geven van een stem aan het volk. Dat deed hij door diversiteit te omarmen — inheemse volkeren, sociale bewegingen en vele andere identiteiten — en door een stem te geven aan wie door de imperialistische massamedia tot zwijgen wordt gebracht. Want wie de waarheid spreekt, wordt gevreesd, zoals de 238 gevallen communicatiewerkers in Palestina tijdens deze genocide.

Voor mij is Alcides Martínez meer dan een collectief verdriet en herinnering: hij is de plek waar ik ophield een eenzaam monoloog te zijn te midden van onverschilligheid, en deel werd van een hechte, toegewijde familie. Hij is een droom die werkelijkheid is geworden. Alcides is — in de tegenwoordige tijd — volk, hij is revolutie.

Hasta la victoria, siempre.

---

English 

There are people you wish you had never met. But there are others, like Alcides, whom I wish I had met much earlier. If I had known he would leave us so soon, I would have treasured every moment, every experience, and every story as a precious memory.

When someone is lost, many find comfort in their faith, in a religion that speaks of another place — a continuation of existence in a better space — with the hope of meeting again. That belief makes acceptance easier.
In my case, my conscious choice to be an atheist means I do not have that comfort. Each time I lose a loved one, I must learn to cope by holding on to memories. That is why I feel his time in my life was far too short.

My arrival at CONAICOP was recent, yet intense and full of learning. Thanks to this project — founded by Alcides and other comrades — I was able to revive a dream I had set aside but never forgotten: working in communication. More than that, Alcides taught me to see communication as a trench of struggle, more necessary today than ever.

From him, I learned that a communicator does not need to be neutral. With Alcides Martínez, I learned to love his revolution — the Bolivarian Revolution — and to make it my own. I understood that his fight is also our fight.

Alcides was, is, and will be the verb many of us learned to conjugate: from communication to the commitment to denounce injustice, from fostering critical thinking and solidarity to giving the people the voice they deserve. He embraced diversity — indigenous peoples, social movements, and many identities — and gave a voice to those silenced by imperialist mainstream media. Because those who tell the truth are feared, just like the 238 fallen communication martyrs in Palestine during this genocide.

For me, Alcides Martínez is more than a collective grief and memory: he is the place where I stopped being a lonely monologue in the midst of indifference and became part of a united, committed family. He is a dream come true. Alcides is — in the present tense — the people; he is revolution.

Hasta la victoria, siempre.

Discurso – Encuentro Europa por Cuba - Venecia 2025 - por Ana Wijnen

ES

Compañeras y compañeros:

El 27 de junio se celebró en Venezuela el Día del Periodista. Y hoy, más que nunca, quiero aprovechar esta ocasión para rendir homenaje —no a cifras ni estadísticas— sino a vidas humanas: las de los 230 periodistas y reporteros asesinados por las fuerzas sionistas desde el 7 de octubre de 2023, sin contar las víctimas en los 77 años de NAKBA.

Cada uno de ellos, como cada uno de nosotros aquí presentes, respiraba, comía, reía... y, sobre todo, tenía derecho a la vida, a la existencia, a la palabra. Periodistas que, ya sea por vocación o por compromiso, asumieron con valentía un rol fundamental: cámara en mano o con un teclado como única arma, denunciaron, informaron y ejercieron un derecho que también es deber: el de contar la verdad.

Ese derecho les fue arrebatado. Y con ellos, muchas veces también fueron silenciadas las voces de sus familias, de sus comunidades.

Quienes hoy nos reunimos en este espacio, lo hacemos desde el pensamiento crítico, desde la conciencia despierta. Hemos aprendido a distinguir la información de la manipulación, la realidad de la narrativa impuesta por el imperialismo mediático, ese que maquilla el crimen, justifica la ocupación y deshumaniza al oprimido.

Vivimos en un mundo entrenado para no dudar, para consumir sin cuestionar lo que los medios hegemónicos presentan como verdad absoluta. En ese juego sucio, quien se llama periodista puede terminar siendo víctima, cómplice o herramienta. Muchas veces por necesidad, por miedo, por supervivencia.

Porque esta no es una guerra en igualdad de condiciones. El sistema capitalista tiene el poder de difusión, el alcance, el dinero. Pero nosotros, compañeras y compañeros, tenemos la razón, el compromiso, y el corazón en su lugar.

De esa necesidad nace la lucha. Y de esa lucha nace también CONAICOP: el Consejo Nacional e Internacional de la Comunicación Popular, con raíces en Venezuela y con el acompañamiento solidario de plataformas como Europa por Cuba. Nuestra misión es clara: reivindicar el derecho a informar desde y para nuestros pueblos.

Nos llaman medios alternativos, pero nosotros defendemos verdades esenciales, aquellas que los grandes conglomerados silencian. Desde distintos rincones del planeta, estamos preparados para enfrentar la manipulación mediática, y difundir lo que más necesita el mundo hoy: humanidad, solidaridad y conciencia colectiva.

Por eso, estar hoy aquí y alzar la voz en solidaridad con Cuba es un acto justo y profundamente revolucionario. Porque va en contra de la campaña de desprestigio que el imperialismo ha promovido durante décadas, de las sanciones injustas que ha impuesto, y de la absurda inclusión de Cuba en listas de países patrocinadores del terrorismo.

Resulta paradójico que Estados Unidos —una nación que ha hecho de la guerra su negocio desde su independencia— pretenda criminalizar a un país que envía médicos y maestras, no soldados ni bombas. Mientras EE.UU. exporta tropas y terror, Cuba exporta salud y esperanza. Denunciar las sanciones es un acto de justicia, porque la verdad debe prevalecer. Y nuestra tarea como comunicadores conscientes es defender la soberanía, la dignidad y la Revolución cubana: esos son los principios que la han hecho resistente frente a décadas de agresión. La Revolución es del pueblo cubano, sí, pero también es bandera de lucha para todos los pueblos oprimidos. Cuba es símbolo de solidaridad, de dignidad, de resistencia. Defender a Cuba es defender un mundo más justo y humano.

Desde nuestras secretarías, abordamos temas políticos, sociales y culturales. Promovemos valores como el respeto y la empatía, no imponemos, invitamos al diálogo y a la reflexión, construimos desde la colaboración y la firmeza.

Por eso encuentros como este son tan necesarios. Para fortalecernos, para ampliar nuestras redes, para formarnos en los aprendizajes que nos deja la historia de lucha de nuestros pueblos. Y para recordar que no partimos de cero, que tenemos raíces profundas.

Nuestras revoluciones tienen nombre y rostro: Bolívar, Martí, Hidalgo, Morelos, Sucre, San Martín, Juana Azurduy, Manuela Sáenz, y más allá de América Latina, Lumumba, Mandela y tantas otras mujeres y hombres que dieron su vida buscando un mundo más justo.

Compañeros, compañeras: es nuestra responsabilidad que sus luchas no hayan sido en vano. Es nuestro compromiso mantener viva su memoria, difundir sus ideas, y seguir construyendo, palabra a palabra, la libertad y la dignidad de nuestros pueblos.

Por último, quisiera compartir unos versos libres, dedicados a quienes —como nosotros— dieron su vida en el campo de batalla de las comunicaciones:

Gran muestra de grandeza: 
que por ser temido, te mataron. 
Mataron tu cuerpo, mas no tus ideas.

Tu gatillo: captura imágenes. 
Tu palabra plasmada: crea conciencia.
Ingenuos los que te dispararon, 
pensaron que te callarían.

Pero el desolado viento guarda murmullos, 
murmullos con olor a carne quemada.
Murmullos que se convierten en gritos, 
gritos de terror ante la violencia, 
gritos de desesperación ante la injusticia.

No han destruido tu dignidad — está intacta.
Porque estás de pie en nuestras voces. 
Eres semilla de verdad y justicia. 
Eres viento, sol, agua. 
Eres invencible.

🇬🇧 -EN 

Comrades,

On June 27th, Journalist Day was celebrated in Venezuela. And today, more than ever, I want to take this occasion to pay tribute —not to numbers or statistics— but to human lives: the 230 journalists and reporters murdered by Zionist forces since October 7, 2023, not including the victims of 77 years of NAKBA.

Each of them, like each of us here, breathed, ate, laughed... and above all, had the right to live, to exist, to speak. Journalists who, whether by vocation or commitment, bravely assumed a fundamental role: camera in hand or with a keyboard as their only weapon, they denounced, reported, and exercised a right that is also a duty — to tell the truth.

That right was taken from them. And with them, the voices of their families and communities were often silenced too.

Those of us gathered here today do so from a place of critical thought and awakened consciousness. We have learned to distinguish information from manipulation, reality from the narrative imposed by media imperialism — the kind that disguises crime, justifies occupation, and dehumanizes the oppressed.

We live in a world trained not to doubt, to consume without questioning what hegemonic media present as absolute truth. In that dirty game, a so-called journalist can end up a victim, an accomplice, or a tool — sometimes out of necessity, fear, or survival.

This is not a war fought on equal terms. Capitalism holds the power of broadcast, of reach, of wealth. But we, comrades, hold truth, commitment, and heart.

That need gives birth to the struggle. And from that struggle, CONAICOP was born: the National and International Council of Popular Communication, rooted in Venezuela and supported by platforms like Europa por Cuba. Our mission is clear: to reclaim the right to inform from and for our people.

They call us alternative media, but we defend essential truths — those that major conglomerates keep silent. From different corners of the world, we are ready to confront media manipulation and spread what the world needs most today: humanity, solidarity, and collective awareness.

That is why being here today and raising our voice in solidarity with Cuba is a just and deeply revolutionary act. Because it goes against the smear campaign imperialism has pushed for decades, against the unjust sanctions it has imposed, and against the absurd inclusion of Cuba on lists of state sponsors of terrorism.

It is paradoxical that the United States —a country that has made war its business since its independence— tries to criminalize a nation that sends doctors and teachers, not soldiers or bombs. While the U.S. exports troops and terror, Cuba exports health and hope. To denounce the sanctions is an act of justice, because truth must prevail. And our duty as conscious communicators is to defend Cuba’s sovereignty, dignity, and Revolution — these are the principles that have made it resilient in the face of decades of aggression. The Revolution belongs to the Cuban people, yes — but it is also a flag of struggle for all oppressed peoples. Cuba is a symbol of solidarity, dignity, and resistance. To defend Cuba is to defend a more just and humane world.

From our secretariats, we address political, social, and cultural issues. We promote values like respect and empathy. We do not impose; we invite dialogue and reflection. We build through collaboration and firmness.

That is why gatherings like this are so necessary. To strengthen ourselves, to expand our networks, to learn from the struggles of our peoples. And to remember that we do not start from scratch — we have deep roots.

Our revolutions have names and faces: Bolívar, Martí, Hidalgo, Morelos, Sucre, San Martín, Juana Azurduy, Manuela Sáenz — and beyond Latin America, Lumumba, Mandela, and so many others who gave their lives for a more just world.

Comrades, it is our responsibility to ensure that their struggles were not in vain. It is our commitment to keep their memory alive, spread their ideas, and continue building, word by word, the freedom and dignity of our peoples.

Finally, I want to share a few free verses, dedicated to those —like us— who gave their lives on the battlefield of communication:

A great display of greatness:
that because you were feared, they killed you.
They killed your body,
but not your ideas.

Your trigger captured images.
Your words raised awareness.

Fools were those who shot you,
thinking they would silence you.

But the desolate wind keeps whispers,
whispers that smell of burnt flesh.

Whispers that become screams,
screams of terror at violence,
screams of despair at injustice.

They have not destroyed your dignity —
it remains intact.

Because you stand in our voices.
You are a seed of truth and justice.
You are wind, sun, water.
You are invincible.

🇳🇱 

Kameraden,

Op 27 juni werd in Venezuela de Dag van de Journalist gevierd. En vandaag wil ik van deze gelegenheid gebruik maken om hulde te brengen — niet aan cijfers of statistieken — maar aan mensenlevens: de 230 journalisten en verslaggevers die sinds 7 oktober 2023 zijn vermoord door zionistische troepen, exclusief de slachtoffers van 77 jaar NAKBA

Iedereen van hen, net als wij hier, ademde, at, lachte... en bovenal hadden ze recht op leven, op bestaan, op het woord. Journalisten die, uit roeping of uit overtuiging, met moed een fundamentele rol op zich namen: met een camera in de hand of een toetsenbord als enige wapen, brachten ze verslag uit, klaagden ze onrecht aan, en oefenden ze een recht uit dat ook een plicht is: de waarheid vertellen.

Dat recht werd hun ontnomen. En daarmee werden vaak ook de stemmen van hun families en gemeenschappen het zwijgen opgelegd.

Wij die ons hier vandaag verzamelen, doen dat vanuit kritisch denken en een wakkere geest. We hebben geleerd het verschil te zien tussen informatie en manipulatie, tussen werkelijkheid en het verhaal dat het mediaimperium ons oplegt — dat misdaden verbloemt, bezetting rechtvaardigt en de onderdrukte ontmenselijkt.

We leven in een wereld die is getraind om niet te twijfelen, om zonder vragen te consumeren wat de dominante media presenteren als de absolute waarheid. In dat vuile spel kan een journalist slachtoffer, medeplichtige of werktuig worden. Vaak uit noodzaak, uit angst of uit overlevingsdrang.

Want dit is geen oorlog tussen gelijken. Het kapitalistische systeem heeft de macht over verspreiding, bereik en geld. Maar wij, kameraden, hebben de waarheid, de toewijding en het hart op de juiste plaats.

Uit die noodzaak ontstaat strijd. En uit die strijd is CONAICOP geboren: de Nationale en Internationale Raad voor Volkscommunicatie, met wortels in Venezuela en gesteund door solidariteitsplatforms zoals Europa por Cuba. Onze missie is duidelijk: het recht op informatie vanuit en voor onze volkeren herwinnen.

Men noemt ons alternatieve media, maar wij verdedigen essentiële waarheden — die waar grote mediaconcerns over zwijgen. Vanuit alle hoeken van de wereld zijn we klaar om mediadeceptie te bestrijden, en dat te verspreiden wat de wereld nu het meest nodig heeft: menselijkheid, solidariteit en collectief bewustzijn.

Daarom is het vandaag hier zijn, en onze stem verheffen in solidariteit met Cuba, een rechtvaardige en diep revolutionaire daad. Want het gaat in tegen de lastercampagne die het imperialisme al tientallen jaren voert, tegen de onrechtvaardige sancties die het oplegt, en tegen de absurde opname van Cuba op lijsten van landen die terrorisme steunen.

Het is ironisch dat de Verenigde Staten —een land dat sinds zijn onafhankelijkheid oorlog als handelswaar beschouwt— een land probeert te criminaliseren dat artsen en leerkrachten stuurt, geen soldaten of bommen. Terwijl de VS troepen en terreur exporteert, exporteert Cuba gezondheid en hoop. Het aan de kaak stellen van sancties is een daad van gerechtigheid, want de waarheid moet zegevieren. En onze taak als bewuste communicators is het verdedigen van de soevereiniteit, waardigheid en Revolutie van Cuba — dat zijn de principes die het decennialang hebben staande gehouden tegen agressie. De Revolutie behoort toe aan het Cubaanse volk, ja, maar is ook een strijdvlag voor alle onderdrukte volkeren. Cuba is een symbool van solidariteit, waardigheid en verzet. Cuba verdedigen is opkomen voor een rechtvaardigere en menselijkere wereld.

Vanuit onze secretariaten behandelen we politieke, sociale en culturele thema’s. We bevorderen waarden als respect en empathie. We leggen niets op, maar nodigen uit tot dialoog en reflectie. We bouwen samen, vastberaden en verbonden.

Daarom zijn bijeenkomsten als deze zo belangrijk. Om sterker te worden, om netwerken uit te breiden, om te leren uit de strijdgeschiedenis van onze volkeren. En om te herinneren dat we niet vanaf nul beginnen — we hebben diepe wortels.

Onze revoluties hebben namen en gezichten: Bolívar, Martí, Hidalgo, Morelos, Sucre, San Martín, Juana Azurduy, Manuela Sáenz — en buiten Latijns-Amerika: Lumumba, Mandela, en zovele anderen die hun leven gaven voor een rechtvaardige wereld.

Kameraden, het is onze verantwoordelijkheid om te zorgen dat hun strijd niet tevergeefs was. Het is onze opdracht om hun herinnering levend te houden, hun ideeën te verspreiden en woord voor woord te blijven bouwen aan de vrijheid en waardigheid van onze volkeren.

Tot slot wil ik enkele vrije verzen delen, opgedragen aan hen — zoals wij — die hun leven gaven op het slagveld van de communicatie:

Een grote daad van grootsheid:
omdat men bang voor je was, heeft men je gedood.
Je lichaam werd gedood,
maar niet je ideeën.

Je trekker: legde beelden vast.
Je woorden: wekten bewustzijn.

Dwazen waren zij die je neerschoten,
ze dachten dat je zou zwijgen.

Maar de verlaten wind draagt gefluister mee,
gefluister met de geur van verbrande huid.

Gefluister dat verandert in geschreeuw,
geschreeuw van angst voor het geweld,
geschreeuw van wanhoop om het onrecht.

Je waardigheid is niet vernietigd —
die blijft onaangetast.

Want jij leeft voort in onze stemmen.
Jij bent zaad van waarheid en rechtvaardigheid.
Jij bent wind, zon, water.

          Jij bent onoverwinnelijk. 

Not Silent, Not Forgotten (Speech for the national protest against the NATO Summit 24/06/25)

 

Not Silent, Not Forgotten

by Ana Wijnen

My name is Ana Wijnen Calla. I was born in Bolivia and hold Dutch citizenship. I have lived in the Netherlands since I was 17. I work, I pay taxes, and I fulfill my responsibilities as a citizen.

I could begin by talking about numbers: it is estimated that each person in this country contributes around 1,400 euros a year to fund NATO. That adds up to more than 25 billion euros annually.
This summit alone costs the state an extra 185 million euros.
That money comes from our taxes — often taken from cuts in healthcare, education, and basic public services.
This directly affects ordinary people.
Maybe that’s why so many are here today. And that is completely legitimate.

But that is not the core of my message.
Today, I want to speak to you as  global citizens.
Because it’s time we take responsibility.

Being born in Europe is a privilege.
But that privilege comes at a cost.
If today you lack nothing, if you live in comfort, it is because Europe has grown rich at the expense of other peoples — in Latin America, Africa, and Asia.
Through colonialism, and through unfair trade agreements.

History is not over.
Maybe you weren’t there. But today, you benefit from its legacy.

And if you are upset that your money goes to NATO, you must know: that money is used to kill people.
People like you. Like me.
You were lucky to be born here. But that child who lost their mother, that father whose child was taken — that could be you.

Can you imagine that pain?
And if you can, how can you allow it?

When you accept that your money funds war, you become part of it.
NATO is not defense. NATO is not freedom. NATO is a war machine.

It’s time to look in the mirror. To recognize the other as yourself. To feel their pain.
And ask yourself: how does it feel to be complicit in someone’s death?

We cannot stay silent. We cannot forget.
But no one wins a struggle alone.

Once, at a conference, someone asked me:
“Why are you a Chavista if you’re Bolivian?”
And I answered:
How could I not be, if that revolution is also mine?
Just like I am Palestinian, I am Iranian, I am Cuban — if needed.
Because people’s revolutions are what truly shift history.

In my country, the people have overthrown corrupt governments more than once.
And they will do it again.

But if we want real transformation, we must fight together.
I know that’s difficult in this society — but it’s not impossible.

Only side by side, without hierarchy, with respect and mutual love, can we change the course of things.

No callar, ni olvidar (discurso durante el acto de protesta contra la cumbre de la OTAN 24/06/25)

 

No callar, ni olvidar

Por Ana Wijnen

Soy Ana Wijnen Calla. Nací en Bolivia y tengo la nacionalidad neerlandesa. Vivo en los Países Bajos desde los 17 años. Trabajo, pago impuestos y cumplo mis deberes como ciudadana.

Podría empezar hablando de números: se estima que cada persona en este país contribuye con unos 1.400 euros al año para financiar a la OTAN. Eso representa más de 25 mil millones de euros entre toda la población.
Solo esta cumbre le cuesta al Estado 185 millones de euros extra.
Ese dinero sale de nuestros impuestos, y muchas veces de recortes en salud, educación y otros servicios esenciales.
Eso afecta directamente a la gente.
Quizás por eso muchos hoy están aquí. Y eso es legítimo.

Pero esa no es la base de mi discurso.
Hoy quiero dirigirme a ustedes como ciudadanos del mundo.
Porque ha llegado el momento de asumir responsabilidades.

Nacer en Europa es un privilegio.
Pero ese privilegio tiene un precio.
Si hoy no te falta nada, si tienes bienestar, es porque Europa ha prosperado a costa de los pueblos de América Latina, África y Asia.
Por la historia del colonialismo, y por tratados económicos injustos.

La historia no ha terminado.
Tal vez tú no estuviste allí. Pero hoy vives del resultado de esa historia.

Y si hoy te molesta que tu dinero se use para la OTAN, debes saber que con ese dinero se matan personas.
Personas como tú. Como yo.
Tú tuviste suerte de nacer aquí. Pero ese niño que ha perdido a su madre, ese padre que ha perdido a su hijo… podrías ser tú.

¿Puedes imaginar ese dolor?
Y si lo imaginas, ¿cómo puedes permitirlo?

Cuando aceptas que tu dinero financie guerras, te haces parte.
La OTAN no es defensa ni libertad: es una maquinaria de muerte.

Es hora de mirarnos al espejo. De reconocer al otro como a uno mismo. De sentir su dolor.
Y preguntarte: ¿cómo me siento si soy cómplice de la muerte de otros?

No puedes quedarte en silencio. No puedes olvidar.
Pero nadie puede luchar solo.

En una conferencia alguien me preguntó:
"¿Por qué eres chavista si eres boliviana?"
Y respondí:
¿Cómo no voy a ser chavista, si esa revolución también es mía?
Así como soy palestina, soy iraní, y soy cubana si es necesario.
Porque las revoluciones hechas por los pueblos son las que cambian la historia.

En mi país, el pueblo ha derrocado a gobiernos corruptos más de una vez.
Y lo seguirá haciendo.

Pero si queremos transformación verdadera, tenemos que luchar juntos.
Sé que no es fácil en esta sociedad, pero no es imposible.

Solo hombro a hombro, sin jerarquías, con respeto y con amor, podremos cambiar el rumbo de las cosas.

Niet zwijgen, niet vergeten (Toesprak tijdens de internationale protest tegen de NAVO top 24/06/25)

Niet zwijgen, niet vergeten 

door Ana Wijnen

Ik ben Ana Wijnen Calla, geboren in Bolivia en Nederlands staatsburger. Ik woon sinds mijn zeventiende in Nederland. Ik neem mijn burgerlijke plichten serieus: ik werk, ik geef mijn belastingen aan, en ik respecteer de wetten van deze staat.

Ik zou mijn toespraak kunnen beginnen met cijfers: er wordt jaarlijks ongeveer 1.400 euro per persoon uitgegeven om een entiteit als de NAVO te onderhouden. Als we het optellen, komt dat neer op zo’n 25 miljard euro per jaar, op kosten van de hele bevolking.
Deze top alleen al kost de staat nog eens 185 miljoen euro extra.
Dat geld komt uit onze belastingen, uit bezuinigingen op zorg, onderwijs en andere basisbehoeften van onze samenleving.
Dat raakt de gewone burger direct. Misschien is dat wel de belangrijkste reden waarom zoveel mensen vandaag de straat op gaan om tegen de NAVO te protesteren.
En daar is niets mis mee.

Maar dat is niet de kern van mijn boodschap.
Ik wil mij vandaag niet tot jullie richten als Nederlanders, of als individuen — maar als wereldburgers.

Het is tijd om verantwoordelijkheid te nemen.
In Europa geboren worden is een privilege.
Maar dat privilege is niet gratis.
Als jij vandaag niets tekortkomt, als de economie draait en je geen zorgen hebt, dan is dat omdat Europa geprofiteerd heeft van de rijkdom van andere landen: in Latijns-Amerika, Afrika, Azië — door kolonisatie en door oneerlijke handelsverdragen.

Het is tijd om te erkennen dat de geschiedenis geen afgesloten hoofdstuk is.
Misschien heb jij niet zelf geplunderd. Maar je leeft vandaag van de opbrengsten.
En als je je nu zorgen maakt over waar je belastinggeld naartoe gaat, omdat de NAVO erover beschikt, dan moet je weten: met dat geld worden mensen gedood. Mensen zoals jij. Zoals ik.
Jij had het geluk hier geboren te worden — (voor nu is het geluk) —
maar dat kind dat vandaag zijn ouders verliest, of die moeder haar kind,
dat had jij kunnen zijn. Kun je je dat verdriet voorstellen?

Je moet weten: als je toestaat dat dat geld uit jouw zak wordt gebruikt, dan word je medeplichtig aan de moordmachine die de NAVO is. Want ja, het is een moordmachine.
Nog geloven dat deze organisatie bestaat voor verdediging of bevrijding is ronduit naïef.
Het is tijd. Het is dringend.
We moeten onszelf in de spiegel aankijken en de ander in onszelf herkennen. Zijn pijn voelen.
Hoe voelt het, als je beseft dat je medeplichtig bent aan de dood van anderen?

Het is onmogelijk om na zo’n bewustwording niets te doen.
Maar geen enkele strijd wordt gewonnen in eenzaamheid.
Op een conferentie vroeg iemand mij ooit (misschien is die persoon hier vandaag, vergeef me), dat was naar aanleiding van mijn deelname aan de in afgelopen September gesticht Internacional Antifascista, in Caracas, Venezuela:
“Waarom ben jij "chavista" als je uit Bolivia komt?”
(Hugo Chávez was president van Venezuela en een sleutelfiguur van de Bolivariaanse revolutie.)

Mijn antwoord was simpel: hoe kan ik géén "chavista" zijn, als die revolutie ook mijn revolutie is?
Net zoals ik Iraniër ben, Palestijn en Cubaan — als het nodig is.
Want het zijn de revoluties van de volkeren die de loop van de geschiedenis veranderen.
In mijn eigen land heeft het volk meer dan eens corrupte regeringen afgezet — en het zal dat blijven doen.

De Internacional Antifascista is een belangrijke stap dat de revolutie der volkeren mogelijk maakt, doormiddel van daarwerkelijke verbinding en samenwerking, bevoordert door de Venezolaanse regering die vandaag een Vreede Top voorstelt, in tegenstelling dan de NAVO Top die oorloog aankondigt.

Daarom als we werkelijk verandering willen, dan moeten we samen strijden.
Ik weet dat dat moeilijk is in deze samenleving.
Maar het is niet onmogelijk.

We moeten zij aan zij vechten, zonder hiërarchie, met wederzijds respect en met liefde.
Zonder dat fundament kunnen we geen echte verandering verwachten.

Wonden die spreken, volkeren die weerstaan (Toespraak voor de conferentie van het Wereldwijde Anti-imperialistische Platform tegen de NAVO 22/06/25)

 Wonden die spreken, volkeren die weerstaan

door Ana WIjnen

Ik wil beginnen met deze woorden te wijden aan onze gevallen kameraden; aan de kinderen die hun ouders nooit meer zullen zien, en aan de ouders die hun kinderen nooit zullen zien opgroeien. Aan hen die alles verloren hebben, behalve hun hoop. Aan de dapperen die hun leven riskeerden en al hun middelen verbruikten om dringend noodzakelijke humanitaire hulp te brengen aan Palestina. Aan de soevereine volkeren die hun waardigheid hebben verdedigd, zelfs als hen dat hun welzijn of hun leven kostte. Geen toespraak kan volledig ingaan op het menselijk lijden… maar wij hebben de plicht het nooit te vergeten.

Op 11 september vorig jaar werd in Caracas, Venezuela de Internationale Antifascistische Beweging opgericht. Meer dan tweeduizend vertegenwoordigers uit ongeveer 120 landen kwamen samen, opgeroepen door de toen pas gekozen president Nicolás Maduro Moros, in een daad van waardigheid, soevereiniteit en verbondenheid tussen volkeren.

En ik weet dat deze datum—11 september—sterk resoneert. Voor sommigen roept het de val van de Twin Towers en de aanval op het Pentagon in 2001 op. Maar voor anderen—vooral—roept het de tragedie van Chili in 1973 op, toen het bewind van president Salvador Allende werd omvergeworpen met bloed en vuur door krachten in dienst van het imperialisme. Zoals Silvio Rodríguez zei: “beide gebeurtenissen gebeurden door eenzelfde haat.” Een haat die bang is voor zelfbeschikking, vrije gedachte en de wil van het volk.

Ik weet zeker dat de naam Nicolás Maduro ook bij velen resoneert, en daarmee de vooroordelen in officiële narratieven die hem als dictator afschilderen. Vandaag neem ik die twee elementen—de datum en de naam—om die haatdragende discoursen uit te dagen, ontworpen om ons te verdelen.

Wat er in Chili in 1973 gebeurde was geen geïsoleerd incident. Het maakte deel uit van een continentale strategie: Operatie Condor, uitgevoerd onder leiding van imperialistische inlichtingendiensten. Marteling, moord, verdwijning. Heel Latijns‑Amerika werd monddood gemaakt door terreur.

Vandaag gebruiken diezelfde krachten die vroeger tanks en staatsgrepen gebruikten een ander wapen—stil, maar net zo dodelijk: sancties. Economische straffen opgelegd aan landen die voor zichzelf denken en handelen, die weigerden zich te buigen. Wilt u cijfers? Rusland heeft meer dan 28.500 sancties; Iran 2.888; Venezuela 1.039; Cuba 243—en de lijst gaat door. Wat is het doel? Verstikken, verzwakken, onderwerpen. Ze zoeken geen dialoog—ze eisen overgave.

Ondertussen blijft Cuba op hun lijst van “terroristische staten” staan, terwijl we allemaal weten dat Cuba al tientallen jaren enkel artsen naar de wereld heeft gestuurd, geen raketten—brigades in witte jassen terwijl anderen troepen sturen. Maar na 11 september zaaide diezelfde imperialistische machine een viscerale haat jegens de islam, zorgvuldig geplant in het geweten van het Westen, en diende als rechtvaardiging voor invasies in Irak, Afghanistan, Syrië… en herhaalt vandaag hetzelfde script met Iran. Het is datzelfde haat‑narratief, verkleed als gerechtigheid, dat vandaag het genocide in Gaza verbergt: een etnische zuivering die voor de ogen van de wereld wordt uitgevoerd, live uitgezonden, schaamteloos en onbestraft.

En het stopt daar niet. Die haat strekt zich opnieuw uit naar Rusland, met hetzelfde scenario. En we mogen de NAVO niet vergeten, die niet alleen toekijkt, maar actief deelneemt aan veel van deze agressies, verhuld in retoriek over verdediging en vrijheid—een dekmantel voor gewelddadige expansie.

Kameraadschap, deze machinerie heeft gezichten en namen. Het heet het Westen. Het heet de Europese Unie. Het heet de Verenigde Staten. Het heet Israël. En het draagt ook andere namen, met partners uit het Midden‑ en Verre Oosten die deze dominantie in stand houden. De afkortingen veranderen, maar het project blijft hetzelfde. Laten we het duidelijk zeggen: dit is het vuile spel van het wereldwijde fascisme.

Want het is gemakkelijk om te zeggen wat goed of kwaad is vanaf een comfortabele troon—niet gebouwd op inspanning of waardigheid, maar op andermans bloed en eeuwen van plundering. Het is eenvoudig om de weerstand te beschuldigen vanuit een zetel van privilege, zonder ooit in de spiegel te kijken, terwijl men landen dictaturen noemt terwijl de aanklager slechts een marionet is van zijn eigen staat.

Maar de onderdrukte volkeren slapen niet. Ze staan op. Ze herkennen elkaar. Ze organiseren zich. Ze herwinnen hun wortels—de lessen van hun voorouders. Ze schrijven hun geschiedenis met hun eigen handen.

Onze principes zijn niet die van het fascisme dat haat en vernietigt. Onze principes zijn respect, empathie en wederzijdse liefde. Wij voegen samen—we verdelen niet. Onze stemmen verenigen zich tot één, sterk en duidelijk. Onze strijd wordt geïnspireerd door hen die hun leven gaven voor een rechtvaardigere wereld: Patrice Lumumba, Ho Chi Minh, Thomas Sankara, Bartolina Sisa, Simón Bolívar, Che Guevara... en door de moedige volkeren van het mondiale Zuiden die waardig weerstand bieden, hun leiders kiezen en hun soevereiniteit verdedigen, ondanks repressie en censuur.

De oprichting van de Internationale Antifascistische Beweging toont aan dat utopie geen naïeve droom is. Het is een reëel doel, een bewijs dat we hebben geleerd: samen zijn we onoverwinnelijk. Dat de enige manier om fascisme en imperialisme te bestrijden, samen is. We willen geen liefdadigheid—wij eisen solidariteit. We willen geen pleisters, noch om als kinderen geleid te worden. We willen autonoom lopen, schouder aan schouder.

In deze duistere tijden is neutraliteit medeplichtigheid. Neutraliteit betekent medeplichtig zijn aan genocides, bezettingen en martelingen. Wat gebeurt in Palestina, Iran, Syrië, Jemen, Congo, Argentinië, Cuba en zoveel andere verwoeste gebieden, betreft ons allemaal.

¡Hasta la victoria siempre, venceremos!